Saturday, May 28, 2022

Llogaridhënia e Plotë për Krimin më të Rëndë Kundër Njerëzimit të Kryer në Iran Është më e Rëndësishme se Kurrë

summer of 1988, more than 30,000 political prisoners

Nga Mahmoud Royaei

Pasi i shpëtova për një fije masakrës ndaj të burgosurve politikë të Iranit në vitin 1988, kalova vite të tëra duke hetuar detajet e atyre krimeve kundër njerëzimit, dhe si përfundim botova një seri prej pesë librash ku jepen detaje rreth planifikimit, shkallës dhe ndikimit afatgjatë të masakrës. Me gjithë informacionin specifik që mora nga dëshmitarët e tjerë okularë dhe dokumentet e zbuluara, hulumtimi im zbuloi gjithashtu se ka shumë gjëra që nuk i dimë ende për  këtë masakër, dhe që mund të mos i zbulojmë derisa regjimi përgjegjës për të të jetë përmbysur.

Shumica e vlerësimeve aktuale për numrin e të vdekurve nga masakra e vitit 1988 japin një shifër rreth 30,000. Por kjo duhet kuptuar si dysheme, jo si tavan i një vlerësimi të mundshëm përfundimtar. Aktivistët kanë arritur në këtë shifër duke analizuar me kujdes regjistrat e burgosjes dhe transferimit të të burgosurve nga ajo kohë, dhe duke folur me të mbijetuarit, si dhe me të afërmit e shumë të zhdukurve gjatë verës së vitit 1988. Megjithatë, autoritetet e regjimit kanë përdorur qëllimisht transferime masive gjatë gjithë kohës së masakrës, si një mjet për t’ia bërë më të lehtë punën vetes dhe për të maskuar shkallën e vrasjeve. Për më tepër, shumë familjeve më pas iu bë presion që të heshtnin në lidhje me zhdukjen e njerëzve të tyre, dhe shumë nga ata që kanë folur hapur janë përballur me pasoja të rënda.

Në shtator, Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara Antonio Guterres paraqiti një raport në Asemblenë e Përgjithshme në lidhje me historikun e shkeljeve të të drejtave njerëzore në Iran, duke veçuar njërin nga rastet e këtij presioni. Ai vuri në dukje se Maryam Akbari Monfared po vuan një dënim 15-vjeçar si rezultat i pjesëmarrjes së saj në protestat paqësore të 2009-ës dhe se “keqtrajtimi ndaj saj u rrit pasi ajo paraqiti një ankesë zyrtare, duke kërkuar një hetim zyrtar lidhur me ekzekutimet e të burgosurve politikë, përfshirë vëllezërve e motrave të saj, në 1988-ën.”

Kjo ankesë formale ishte një shembull veçanërisht i guximshëm i një individi që u përball drejtpërdrejt me regjimin për krimet e tij në të kaluarën, veçanërisht duke patur parasysh se familjarë të tjerë të viktimave të masakrës janë dënuar për shumë më pak. Ndonjëherë ky dënim konsiston në kërcënime të thjeshta për dhunë dhe nganjëherë në dhunë aktuale gjatë periudhave të gjata të marrjes në pyetje pas arrestimeve me motive politike. Ndonjëherë ky arrestim çon në ndjekje penale dhe burgim, dhe të paktën në një rast, babain e njërit prej viktimave të masakrës e kanë detyruar të përjetojë një ekzekutim të rremë thjesht sepse kishte shprehur dëshirën për të zhvilluar një ceremoni përkujtimore për djalin e tij.

Hulumtimi im ka zbuluar histori të panumërta presioni dhe hakmarrjeje, të cilat janë vërtetuar nga organizata të njohura të të drejtave të njeriut në raste të ndryshme. Vitin e kaluar, shtatë ekspertë të OKB-së për të drejtat e njeriut u shkruan një letër të hapur autoriteteve iraniane për t’u kërkuar transparencë në lidhje me masakrën e vitit 1988. Letra bënte thirrje në mënyrë specifike për t’i dhënë fund fushatës së presionit kundër të mbijetuarve dhe familjeve të viktimave, por dukej se e pranonte se shanset për të marrë një përgjigje kuptimplote nga regjimi janë të pakta.

The 1988 Massacre of Political Prisoners in Iran: Eyewitness Accounts, Mahmoud Royaei

Për këtë qëllim, ekspertët shpjeguan se në mungesë të masave përkatëse nga autoritetet iraniane, do t’i takonte komunitetit ndërkombëtar t’u kërkonte llogari autorëve të masakrës. Letra e përshkruante qartë një veprim të tillë si një mjet për të kompensuar gabimet që organet e OKB-së bënë në vitin 1988, kur masakra u përmend në një rezolutë mbi të drejtat e njeriut në Iran, por askush nuk u mor me të.

“Mosveprimi i këtyre organeve,” shpjegon letra, “pati një ndikim shkatërrimtar tek të mbijetuarit dhe familjet e viktimave, si dhe në situatën e përgjithshme të të drejtave të njeriut në Iran, dhe e inkurajoi Iranin që të vazhdonte… një strategji devijimi dhe mohimi që vazhdon edhe sot.”

Megjithëse ekspertët e OKB-së nuk e thanë këtë drejtpërdrejt, trashëgimia e vazhdueshme e masakrës së 1988-ës ishte veçanërisht e dukshme në fund të 2019-ës dhe fillim të 2020-ës, kur autoritetet e regjimit kryen një goditje historike ndaj protestave antiqeveritare mbarëkombëtare që kishin shpërthyer në nëntor 2019. Mbi 1,500 njerëz u vranë brenda ditëve të para të asaj kryengritjeje dhe më shumë se 12,000 u arrestuan në një kohë të shkurtër. Shumë prej atyre të arrestuarve iu nënshtruan më pas për disa muaj torturave në burgje e qendra paraburgimi të panumërta.

Pa dyshim nuk është rastësi që në kohën e asaj fushate torturash, gjyqësori iranian ishte në duart e Ebrahim Raisi-t, një gjykatës klerikal famëkeq të cilin unë dhe të burgosur të tjerë politikë e quajmë si “laroja” ose “kasapi” i vitit 1988, për shkak të rolit të tij kryesor në masakrën e atij viti. Raisi ishte një nga katër zyrtarët që bënin pjesë në “komisionin e vdekjes” të Teheranit, i cili kishte për detyrë të implementonte fetvanë e Ruhollah Khomeinit që kërkonte ekzekutimin masiv të anëtarëve të njohur dhe të dyshuar të grupit kryesor opozitar pro demokracisë, Organizatës Muxhahedine të Popullit të Iranit.